ନୂଆଦିଲ୍ଲୀ: ଦେଶର ନ୍ୟାୟିକ ବ୍ୟବସ୍ଥାକୁ ଅଧିକ ଦ୍ରୁତ, ସ୍ୱଚ୍ଛ ଓ ପ୍ରଭାବଶାଳୀ କରିବା ଲକ୍ଷ୍ୟରେ ସୁପ୍ରିମକୋର୍ଟର ଆର୍ଟିଫିସିଆଲ୍ ଇଣ୍ଟେଲିଜେନ୍ସ (AI) କମିଟି ‘Artificial Intelligence Use in Courts – 2026’ ନାମକ ଏକ ଖସଡ଼ା ନୀତିପତ୍ର ଜାରି କରିଛି। ଏହି ଖସଡ଼ା ଉପରେ ଆସନ୍ତା ଜୁନ 20 ସୁଦ୍ଧା ଆଇନଜୀବୀ, ନ୍ୟାୟିକ ଅଧିକାରୀ, ଆଇନ ବିଶେଷଜ୍ଞ ଏବଂ ସାଧାରଣ ଜନତାଙ୍କ ମତାମତ ଆହ୍ୱାନ କରାଯାଇଛି।
ଖସଡ଼ା ଅନୁଯାୟୀ, ନ୍ୟାୟିକ ପ୍ରକ୍ରିୟାରେ AIକୁ ସହାୟକ ଉପକରଣ ଭାବେ ବ୍ୟବହାର କରାଯିବ। ମାମଲା ପରିଚାଳନା, କଜ୍ ଲିଷ୍ଟ ପ୍ରସ୍ତୁତି, ଶୁଣାଣିର ତାରିଖ ନିର୍ଦ୍ଧାରଣ, ମାମଲାର ପ୍ରାଥମିକତା ଚିହ୍ନଟ, ଆଇନ ଗବେଷଣା ଓ ପ୍ରଶାସନିକ କାର୍ଯ୍ୟରେ AI ସହଯୋଗ ପ୍ରଦାନ କରିପାରିବ।
ସେହିପରି, ଅଡିଓ ଓ ଭିଡିଓ ରେକର୍ଡକୁ ଟେକ୍ସଟ୍ରେ ପରିଣତ କରିବା (ଟ୍ରାନ୍ସକ୍ରିପସନ), ନ୍ୟାୟାଳୟର ରାୟ ଏବଂ ବିଭିନ୍ନ ଦସ୍ତାବେଜର ଅନୁବାଦ ଭଳି କାର୍ଯ୍ୟରେ ମଧ୍ୟ AIର ବ୍ୟବହାର ପାଇଁ ପ୍ରସ୍ତାବ ରହିଛି।
ତେବେ ସୁପ୍ରିମକୋର୍ଟ ସ୍ପଷ୍ଟ କରିଛନ୍ତି ଯେ AI କୌଣସି ପରିସ୍ଥିତିରେ ବିଚାରପତିଙ୍କ ବିକଳ୍ପ ହେବ ନାହିଁ। କୌଣସି ମାମଲାର ଚୂଡ଼ାନ୍ତ ରାୟ, ଆଇନଗତ ବିଶ୍ଳେଷଣ କିମ୍ବା ନ୍ୟାୟିକ ବିବେକ ପ୍ରୟୋଗ କରିବାର ଅଧିକାର କେବଳ ବିଚାରପତିଙ୍କ ହାତରେ ରହିବ।
ଖସଡ଼ାରେ ଏହା ମଧ୍ୟ ଉଲ୍ଲେଖ ରହିଛି ଯେ AI ଦ୍ୱାରା ପ୍ରସ୍ତୁତ କୌଣସି ଅନୁବାଦ, ରିପୋର୍ଟ, ପରାମର୍ଶ କିମ୍ବା ଟ୍ରାନ୍ସକ୍ରିପସନକୁ ବ୍ୟବହାର ପୂର୍ବରୁ ମାନବୀୟ ଯାଞ୍ଚ ଓ ସତ୍ୟାପନ କରାଯିବ। ଏହାଦ୍ୱାରା ତଥ୍ୟଗତ ତ୍ରୁଟି କିମ୍ବା ଭୁଲ ବ୍ୟାଖ୍ୟାକୁ ଏଡ଼ାଇବା ସମ୍ଭବ ହେବ।
ଏହାସହ AI ବ୍ୟବହାର ଉପରେ କିଛି କଠୋର ସୀମାବଦ୍ଧତା ମଧ୍ୟ ଲାଗୁ କରାଯାଇଛି। ଜାମିନ ମିଳିବାର ସମ୍ଭାବନା, ଅଭିଯୁକ୍ତଙ୍କ ଭବିଷ୍ୟତ ବ୍ୟବହାର, ପୁନର୍ବାର ଅପରାଧ କରିବାର ଆଶଙ୍କା, ସାକ୍ଷୀଙ୍କ ବିଶ୍ୱସନୀୟତା କିମ୍ବା ମାମଲାର ସମ୍ଭାବ୍ୟ ପରିଣାମ ଭଳି ସମ୍ବେଦନଶୀଳ ବିଷୟରେ AI କୌଣସି ଆକଳନ କିମ୍ବା ସୁପାରିଶ କରିପାରିବ ନାହିଁ।
ସୁପ୍ରିମକୋର୍ଟ କହିଛନ୍ତି ଯେ AIକୁ ନ୍ୟାୟିକ ବ୍ୟବସ୍ଥାରେ ବ୍ୟାପକ ଭାବେ ଲାଗୁ କରିବା ପୂର୍ବରୁ ନିୟନ୍ତ୍ରିତ ଓ ସୁରକ୍ଷିତ ପରିବେଶରେ ପରୀକ୍ଷାମୂଳକ ଭାବେ ବ୍ୟବହାର କରାଯିବ। ଏହାର କାର୍ଯ୍ୟକାରିତା, ସୁରକ୍ଷା ଓ ପାରଦର୍ଶିତା ଉପରେ ନଜର ରଖିବା ପାଇଁ ଏକ ସ୍ୱତନ୍ତ୍ର ନିରୀକ୍ଷଣ କମିଟି ମଧ୍ୟ ଗଠନ କରାଯିବ।
ନ୍ୟାୟ ବ୍ୟବସ୍ଥାରେ ପ୍ରଯୁକ୍ତିର ଏହି ନୂଆ ପଦକ୍ଷେପ ଭବିଷ୍ୟତରେ ମାମଲାର ଶୀଘ୍ର ନିଷ୍ପତ୍ତି ଓ ପ୍ରଶାସନିକ କାର୍ଯ୍ୟର ଦକ୍ଷତା ବୃଦ୍ଧିରେ ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ ଭୂମିକା ନେଇପାରେ ବୋଲି ଆଶା କରାଯାଉଛି।
